افراد آنلاین
2 کاربر آن‌لاين است (2 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت اخبار)

عضو: 0
مهمان: 2

بیشتر...

« 1 ... 4 5 6 (7)
فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۲۰:۳۶ (814 بار خوانده شده) مقالات
دوٌشوٌندیریش
1ـ کوُررس پوندنت چله نی : خابارچی آغفناسی
2ـ یوازییا: غوُشغی، شئغئر
3ـ بیوگرافی : ترجیمه خال، شرح حال
4ـ ونگرعالئمی: مجارستان عالئمی
5ـ نمِس: آلمان
6ـ آنالیز: درنگه مه، درنگؤو، گؤزدن گِچیرمه، سِلجـِرمه
7ـ خره ستوُماسیا: اده بی یئغئندی لارئنگ دوُلولئغی
8ـ ماتریال: زات، چیگ مال، ماده، ماغلومات لار، ماقالالار
9ـ گازه تی : روزنامه
10ـ اوُچرِک: مستند ماقالالار
11ـ گوبرنییاسئندان: ولایت، استان
12ـ روُل: نقش
13ـ تِما: موضوع
14ـ تئوریک: نظریه
15ـ بازا: دوٌیپ، اساس
16ـ سوُوت: شورا
17ـ تالانت: اوقئپ، ذهین
18ـ اوتـوُر: یازئجی
19ـ دسیسه ر تاتسییاسی: عئلمی ایش، پایان ناما
20ـ تانقئدی تکست: متن انتقادی
21ـ موُنوگرافییاسی: تک نگاری
22ـ بروُشیور: کتابچا
23ـ فیلولوگییا: زبان شناسی
24ـ متریکاسی وه یغماسی: 1ـ شئغئر دوٌزمِک وه شئغئر اؤلچه گی بارادا تاغلئمات 2ـ اؤلچه گی بویونچا شئغئرئنگ دوٌزوٌلیشی، غورلوسی 3ـ شئغئر اؤلچه گی نینگ جِـمی

فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۲۰:۰۰ (946 بار خوانده شده) مقالات
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

امیرحسین آریان پور بیلن گوٌروٌنگ دِشلیگ
ترجمه :عبدالعظیم ممی زاده
یانگی یاقئن لئقدا چاپ بوُلان نِشریه لرینگ بیرینده ، أهمییت لی بیر گوٌرروٌنگ دشلیگه غابات گِلدیم. شوُندا یوُقاری اوُقووی غوتاران طالئپ لارئنگ بیری ، 1370-نجی یئل دا ، اوسسات امیرحسین آریان پور – تأهران دانئشگاسئنئنگ تاغلئماتچی پوُرفوسوری بیلـِن بیر گوٌرروٌنگ دِشلیک آلئپ باریار . شوُندا اساسی سوُراغ لار جوُوان لارئنگ حأضیرکی زامان – دا خال یاغدایی و همده اوُلارئنگ ایده آل اولگولاری و کؤپ چیلیگینگ ایده آل دورموشی حاقدا گچیأر. بو ترجمه اوسسات امیرحسین آریان پورئنگ و پاتئنئنگ 10یئل دوُلماغی خاطئراسئنا باغئشلانیار.



 سیزکؤپ یئل لار ساپاق میدان لارئندا جوُوان لار بیلن همراه دینگیز، اوُلارا ماخصوص بوُلان غئنچئلئق لارا تانئش دئر سئنگئز و همده بیر جامئغا شئناس حؤکموٌنده ، جامئغا – دا جوُوانئنگ ایده آل ناقشئنی و جوُوان اوٌچین کؤپ چیلیگینگ ایده آل گؤزلِگ لـِرینه أگأ دیر سینگیز ، سیزینگ ناظارئنگئزا گؤرأ جوُوانئنگ ایده آل طرحی نأمه ؟ دورموشئنگ حأضیرکی یاغدایئ بیلن ، ایده آل آراسئندا نأحیلی سازلاشئق دؤره دیپ بوُلار؟
 دوٌرلی باقئم لاردان مسه لأ باقئپ بوُلار ، اینگ ساداسئ جوُوان لئق یاغنی اوُرگانیزم تایدان یوُقار اؤسوٌش دؤوره سی یا-دا شاخصئیاتئنگ غایناپ چوُغوش دؤوره سی دیر . شاخصئیات غایناماغی یاغنی جسمی و روانی حِره کت لری غاتی گویچلی دیمک دیر. عومومان جوُوان بیلن غارری نئنگ آراسئندا غـوُیولیان تاپاووت دینگه طبیغی دأل – ده بلکأم پرهنگی (مده نی) دیر. البتــه بـویرده مِده نییت سؤزوٌنی گینگ ماغناسئندا اوللانئلیار. عومومان کؤپچی لیگینگ آراسئنداقئ بیلیم لره گؤرأ ، مده نییت اجتئماغئنگ غوُیوُن یأدیگأرلری خاساب لانیار، یاغنی اؤتِن-گچن لردن غالان هرنه زاد بیزینگ مده نییتی میز دیر. دیل ، دین ، آخلاق ، بیلیم و صونغات دان توت تأ گونده لیک دأپ – دسسور و همده میز ، اوُق ، تاغتا ، چئـرا وخالی. آدام الی دِگمان طبیغــات دان بــاشغــاسئ ، مده نییت دیر. بو مده نییت آدامئنگ دوُغوپ – دؤرأپ ، وپاتئینا دِنگـچ ، اوُنگا حؤکوم سوٌرر . بیز بودوٌنیأده اؤز مده نییت میزه گؤرأ یاشایارئس. شوُ بابات دان یاشایئشئمئزئنگ الگولاری-دا عؤموٌربوُیی مده نی دیر.
ادامه | 10616 کلمه در ادامه متن | نظر
فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۲۰:۰۰ (777 بار خوانده شده) مقالات
بایریش برزین خواننده ای باصدای دلنشین
آننادوردئ سعدیان

بایریش برزین فرزند قربانعلی در سال 1305 در روستای سوُق چشمه ی جرگلان بدنیا آمد. ایام کودکی خود را در همان روستا گذرانید . پس از فوت پدر به خدمت خانواده نظرمحمد ایشان درآمد و چندین سال به صورت « طالابان » یعنی بدون مزد به این خانواده اهل علم و تقوا که ادامه دهنده ی راه دولت محمد آزادی و مختومقلی فراغی بودند، خدمت نمود . تعدادی از اقوام وی در روستای کریم ایشان زندگی می کردند به همین جهت بایریش به روستای کریم ایشان کوچ کرد و در همین روستا به کمک اقوام خود اذدواج نموده تشکیل خانواده داد . از آنجایی که زمین کشاورزی نداشت برای گذران زندگی مجبور شد در روستای عرب قارّی حاجی به چوپانی بپردازد . پس از دو سال چوپانی و کارهای پر مشقّت به روستای گرکز شهرستان کلاله کوچ کرد . در روستای گرکز عدّه زیادی از طایفه گرکز زندگی می کردند، آنان بایریش را با آغوش باز پذیرفتند و به وی زمین کشاورزی دادند، از این پس« بایریش چوپان » زندگی خود را با کشاورزی و کار و تلاش شبانه روزیی خود به خوبی می گذرانید .
مردم روستای گرکز افرادی خوُش ذوق و اهل هنر بودند و به موسیقی اصیل ترکمنی علاقه شدیدی داشتند. همسایگی با باغشی هایی چون دینی گرکزی و شیخ مراد سهراب باعث شد که بایریش به موسیقی جذب شود . شیخ مراد سهراب نی نواز بود و در نواختن « یدی بوغون » مهارت زیادی داشت . وی کلیه آهنگ های مخصوص به نی نوازی ترکمنی را به بایریش آموزش داده، از او یک باغشی کامل ساخت . این دو باهم یک ذوج هنری هماهنگی را تشکیل دادند و در عروسی ها باهم هنرنمایی می کردند . این دو به اتفاق هم به رادیو گرگان مراجعه کردند و با ضبط تعداد شش آهنگ قطره ای از موسیقی اصیل ترکمنی را به نسلهای آینده به یادگار گذاشتند . با گذشت چندین سال، مشتاقان موسیقی ترکمنی هنوز هم آهنگهای « گلی جان ایندی » ، « انأنی گؤردوم » ، « بارسام اوُیانماز، اوُیاتماز » را باصدای دلنشین بایریش باغشی به یاد دارند .
بایریش برزین در سال 1374 دار فانی را وداع گفت، از وی سه پسر و شش دختر باقی مانده اند که در روستای گرکز زندگی می کنند . روحش شاد و قرین رحمت باد .


فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۲۰:۰۰ (690 بار خوانده شده) مقالات
شیخ مراد سهراب « یدی بوغون » همراسئ
آتانظر برزین

« شئخئم باغشئ » آدئ بیلـِن مشهور بوُلان شیخ مراد سُهراب ، تورکمـِنیستانئنگ غاررئ غالا شأهری نینگ ماغتئم غالا اوُباسئندا 1293ـ نجی یئلـدا دونیأ اینیپ دیر. یاش واغتـلارئندا آناـ آتاسئ بیلـِن ایرانا گؤچوپ، جلگـِلانئنگ غوم غالا دییـِن اوُباسئندا یاشاپـدئرلار. غئنانساقـدا بو یورتـدا اوزاق یاشاپ بیلمأنـدیرلـِر، آز واغتـئنگ ایچینده شئخئمـئنگ قاقاسئ و آغالارئ دونیأدِن اؤتوپـدیرلـِر. یکه غالان شئخئم بوُلسا، غارئنداشـلارئ مأمی، گلدی و آماننئنگ یاشایان یوردونا، یاغنئ کلاله شأهری نینگ پیشکمـِر اوُباسئنا گؤچوپ گلیپ دیر. غارئنداشـلارئ اوُنئ غوُوئ غارشئـلاپـدئرلار. بیر نأچه یئل یاشانـلارئندان سوُنگ مأمی نینگ غئزئ تاغان بیکه بیلـِن دورموش غوروپ نأچه سانئ اوُغول ـ غئزلئ بوُلوپـدئرلار. اکرانـچئلئق ادمـِک اوچین اؤزونگـدِن یرینگ بوُلماسا، گوذران آغئر بوُلیار، شوُل سبأبلی هم شئخئم آغا گرکزلـِرینگ اوُتوران یوردونا، یاغنئ کلاله شأهری نینگ گرکـز اوباسئنا گؤچوپ گلیپ دیر. غارئنداشـلارئ اوُنگا اوُتورارا یورد، اکـِره هم یر بریپـدیرلـِر.
شئخئم آغا یاشلئقـدان تورکمـِن آیدئم ـ سازئنئ اونس بریپ دینگلأردی، باشاردئغئنـدان شوُلارئ اؤورِنیپ، هنگـله نـِردی . شوُل هؤوِس هم آخئرسوُنگئ اوُنونگ « یدی بوغونئنگ » اؤورِنمـِگی نینگ سبأبکأری بوُلدئ . سوُنگ ـ سوُنگ لار یؤریته تورکمـِن هنگ لـِری اؤورِنمـِک اوچین بیر رادیو ساتئن آلئپ، گیجه ـ گوندیز آشغاباد رادیوُسئنئ دینگلأردی . بیر هنگی دوُلئ اؤورِنمـِک اوُنلارچا گزِک شوُل سازئ غایتالار چالاردئ، تأ اؤز گؤونونه ماقول بوُلئنچا ال چکمـِزدی ، شـِیدیپ هم ایل باغشئسئ بوُلوپ، اؤز ایلینی آیدئم ـ ساز بیلـِن قاناحاتـلانـدئردئ .
شئخئم باغشئ گولـِر یوزیوزلی ، مأهریبان واطانـچئلئق آلچاق آدامـدئ . اؤیئ المئداما باغشئ لاردان، آیدئم ـ سازئنگ موشتاقـلارئندان دوُلودئ . کأن باغشئ لار بیلـِن توُی لاردا چئقئش اتدی، اؤزی هم هر باغشئ نئنگ بللی نأچه سانئ آیدئمئنئ خالاردئ ، توُی لاردا بوُلسا ، شوُل آیدئمـلارئ آیدماغئنئ باغشئـدان ایسلأردی . شوُل ساندان کولی بایئندئر اوُباسئندان دوردئ مأمـِت باغشئ نئنگ « دوُست مأمـِت » ، بایرئش برزین باغشئ نئنگ « دلبـِریم » ، بگ مأمـِت کاوه باغشئ نئنگ « جان بی بی » ، آشئرگلدی گرکزی نینگ « اوُوادان گلین ، کیچی نینگ » ، آرازموخاممـِد آردانئنگ « گلین لـِر » آیدئمئنئ غاتئ غوُوئ گؤرِردی . توُی لاردا المئداما اینگ سوُنگوندان « هؤرِله مایا » آدلئ بیر سازئ چالئپ برِردی .
شئخئم باغشئ نئنگ اوچ سانئ اوُغلئ ، اوچ سانئ هم غئزئ بار ، هممه سی ـ ده گرکز اوباسئندا یاشاپ یؤرلـِر. اولئ اوُغلئ سوُلطان مئراد ایشی اکرانـچئلئق بوُلساـ دا شاهئرچئلئغئ همـده دوتار اوسساچئلئغئنئ ـ دا اوُنگاریار.
شئخئم باغشئ 1354ـ نجی یئلـدا ، 63 یاشئندا دونیأدِن اؤتدی، الله تاغالا اوُنونگ روحونئ شاد ادسین .

فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۱۷:۵۱ (744 بار خوانده شده) مقالات
مختومقلی ، بولسا باشلی اوُیالماز، غئلئچ لی ، آشلی
دوُزی زور ، دوشمانلی گوٌیچلی دوُستی وِپالی بولماسا
(میدان یولوقسا – مختومقلی)
عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندرینگ ، قاووس ناما آدلئ کیتابی نینگ ییگریم سکگیزینجی بؤلومینده دوست توتونماق و اوُنونگ قادالاری حاقئندا شیله گلیب دور:
اوُغلوم ، بیلیب غویغئن ، دیری کیشی لر دوُست سیز اونگوپ بیلیأن دألدیر ، چوٌنکی ، دوُست سیز بولاندان، دوغان سیزبولان یاغشی دئر.
بیر دانادان:« دوُست غووی می دوُغان»؟ دییپ سوراپ دیرلر . اوُلام:« دوُست بولان دوُغان یاغشی دئر» دییپ جوُغاپ بریب دیر.
بیت:
دوُست بوُلسا قارداشیم ، قارداش یاغشی دئر
دوشمان بوُلسا ،غارا بیرداش یاغشی دئر.
شوُنونگ اوٌچین دوُست لارئنگ بارادا ، آلادا اِدِنینگده اولارا سوُغات پیشکِش گؤندرگین ، اولار بیلن مولاقاتلی بولغئن ، چوٌنکی دوُستی بارادا آلادا اِتمه یأن آدام حاقئندا دوُستی هم آلادا ادیأن دألدیر . شوٌیله لیکده اوُل همیشه دوُست سیز غالیاندئر. دوُست آدامی دوُغان غارینداش دان داش لاشدیریار دیجک بولیان دئرلار ،هر گیز ائنانمانگ.
تیز-تیزدِن دوُست توتمانماغی عادت اِتگیل دوُستی کؤپ بولانونگ عایئپ لاری اؤرتوٌلیپ لایق آدلارنئنگ اوٌستی آچئلار. امما تأزه دوُست توتوندئم دییپ کؤینه دوُستونگا ینگسأنگی اؤوورمه گین.
تأزه دوُست توتان سونگ ، کؤینه دوُستدان–دا گِچمه گین ، شیتسنئگ ، دوُستلارئنگ کوُپ بولار. کؤینه لر آیئتمئش لایئن: «غووی دوُست اولی خازئنا دور» شونونگ اوٌچین سانگا دوُست لوقلی قاریان آدام لارئنگ ، دوُست لارئنگ قادرئنی بیلگین ، اوُلارا یاغشی لئق اِتگین ، ساراپالارئنی ساقلاغئن هر بیر خائر-شِرده ، اولارا کؤمِک اِتگین ،سنینگ مروواتئنگی گؤردیکلِری ، اوُلار سانگا اونگکی دِنِم ماخرام بولارلار.
دوُستلارئنگ دوُستلارئنا هم مرحمت انگین ، شیتسئنگ اولارهم دوُستلارئنگ خاطارئندا بولارلار. یونه سنینگ دوشمانئنگی غووی گؤریأن دوُستئنگدان سِره ساپ بولغون ، چوٌنکی اونونگ سانگا گؤرا اونی غووی گؤره بِرمِگی ائختمئال دئر.
قارداشئم ، الینگ اؤز شوٌئله دوُستونگدان
اغیارا یاردیر یرینگ پِسیندِن.
نامارت بیلن دوُست بوُلماغئن ، نامارت دوُستدان ، پیدا گِلیأن دألدیر. آش دوُستلارئنگی دوُست خاساپ اتمه گین ، اوُلارسنینگ دألده ، آشئنگ دوُستلاری دئر. امما هیچ واغئت آقماق آدامی دوُست توتونماغئن ، چوٌنکی آقماق دوُست اؤز دوُست لئغی نئنگ آرقاسئندان یـوز عاقئللی نئنگ اؤز دوشمانلئغی نئنگ آرقاسئندان ادیپ بیلمجک ایشینی اِدر.
مروواتلی و اوقیپلی آداملاربیلن دوُست لاشغئن، شیتسئنگ دوُستلارئنگ شؤهرأت غازانان اوقیپ لاری آرقالی سنینگ هم شأن – شؤهرأتینگ دیِلِدن-دیله گِچِر. اِربِت دوُست بیلن صوحبت دِش بولانئنگدان یکه لیک یاغشی دئر.

ای کوٌنگلوٌم ، نه سِبأب توت دور یانگ چؤله؟
نه اؤز دردینگ یاییانگ مینگ دردینگ بیلن
شوم همدم اِکه نینگ اییام یوق سانگا
بیله دوُستدان غووی تنها لیک مانگا.

یازغارالا سئنگ گِلمِسه دوُستولارئنگ بؤیلکی آداملارئنگ حاق لارئنی أسگِرمِز چیلیک اِتمه گیل. اؤنکی لر آییتماشلایئن، ایکی جور آدام یازغارئلماغا لایئق دئر،اوُلارئنگ بیرا، دوُستلارئینئنگ حاقئنی دِپگیلله یأنلر ، بؤیله کِشی هم یاغشئ لیغئنگ غادئرئنی بیلمه یأنلر دیر.
بیلیپ غویغئن آداملاری دوُستلوغا یاراجاق دئق لارئنی یاراماجاق دئق لارئنی ، ایکی یول بیلن بیلسه بولیاندئر. اولارئنگ بیری: دوُستی مأتأج لیک چِکسه گوٌیجی نینگ یِتدیگیندِن هیچ زادی اوُندان غایغئرماز، آغئرگوٌنده اوندان یـوز سوُوماز ؛ ایکینجی : دوُستی وِپات بولاندا اونونگ پرِزِنت لِرینی ، دوُست یارلارنئ چاغئرئب اوُلارا یاغشئلئق اِدِر. ماخال–ماخال دوُستونونگ مازارئنا بارئپ غینانجئنی بیلدیرِر ، اونگا زیارات اِدِر ، حوُرمتلار....

چشمه سی : قاووس ناما-توٌرکمن دیلینه گچیرن – دانگ آتار بردی اف- عشق آباد1942م

چاپا تاییارلان: آرتئق حسین زاده -کلاله
فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۱۶:۵۳ (1207 بار خوانده شده) مقالات
خيرمحمد(خيرمامد)شاعر بديهه سرا و بذله گوي يكه قوز شهرستان کلاله
تهیه کننده: اتوز فرهمندیان
روزدوشنبه مورخه 22/9/1389حدودساعت 7درمنزل شاعرمعروف وسرشناس تركمن صحراآقاي قاديرآمانپور تا پاسی از شب مهمان بوديم وهــدف ما از اين مهماني كسب معلومات در مورد شاعر بديهه سرا و بذله گوي روستاي يكه قوز مرحوم خيرمحمد(خيرمامد)بود اما آقاي قادير آمانپورقبل از اين سخن اشاراتي به طايفه اش قرناس وشكل گيري روستاي يكه قوز نمودند كه آن سخنان راجالب تشخيص داده بعدها باكمك آقايان سبحان بردي ومولام اماني از يكه قوزوعبدالرحمن وخداي وردي صفري ازروستاي اجن يلي كلاله كامل ترنموده دست به قلم برديم كه از نظرتان مي گذرد:
حدود250سال پيش شخصي به نام شاقولي قرناس از نــوادگان قايي(به معني محكم)پسر ارشد گون خان پسر اوغوز خان در اطراف كوههاي سونگي داغي فوت نموده از دو همسراو12پسرباقي مي ماندكه 6پسراز يك مادربنامهاي 1-داليجه 2-ذريات3-كل4-خانيقي 5-سلطانيقي 6-اون بگي و6پسر از مادر ديگربنامهاي 1-كور 2-كولي3-ديلاي 4-ارازقايلي 5-اتوزاويلي6-آبشاق بودندكه اين پسران به دنبال چراگاه از منطقه سونگي داغي كوچ كرده به منصورآباد و سوغا واقع درجنوب غربي اسلام آباد مي آيند و در آنجا هم زياد نمي مانند به روستاي فرق سر واقع درشرق مراوه تپه مي آيندكه در هنگام اقامت ايشان در فرق سر خاطراتي كه از آنها باقي مانده اين است كه درهمان زمان مردم آنجا قصد حفر چشمه اي راداشتندكه سنگ بزرگي درسرچشمه قرارداشت كه اهالي آنجا توان جابجايي وبرداشتن سنگ رانداشتندكه يكي ازفرزندان شاقولي قرناس به نام آليم به تنهايي سنگ راازسر چشمه برمي داردكه آن شخص به آليم دوو مشهور مي شود و يك چهارم آب چشمه را هم صاحب مي شود پسران شاقولي قرناس از منطقه فرق سر هم باروبنه و اسب والاغ گاو وگوسفندخود آلاچيق ها يشان(قارااوي)رابه كنار روستاي اورجنلي انتقال مي دهندكه درآن زمان آن روستا اسمي براي خود نداشت ولي ريش سفيد وخاني داشتند به نام اورجن خان كه بعد از تثبيت روستا اسم آن روستا رابه جهت احترام به خانشان اورجن لي مي گذارند اما قرناسهايي كه به كنار اين روستا آمدندتعدادشان زياد شده بود عده اي در غرب اورجنلي در دو نقطه محلي بنام گينگ ميدان ساكن مي شوندكه بعدها به ايكي قات معروف شد بعد از چند سال عده اي ازقرناس هاي كنار اورجنلي به جاهاي ديگر كوچ كرده وآن محل راكه از آنجا پراكنده مي شوند آنجابه (قرناس دارغان )مسمي مي شود و اما قرناسهاي ايكي قات پس از مدتي به محل فعلي يكه قوز عليا كه تك درخت گردويي در آنجا بودكوچ مي كنند و اسم آن محل به يكه قوز معروف مي شودكه هم اكنون يكه قوز در شرق شهرستان كلاله در فاصله22كيلومتري قرار دارد اما باز عده اي ازمردم يكه قوزبه دنبال آب و چراگاه به حدود4-5كيلومتري غرب روستابه محلي به نام چايدار كه چشمه اي درآنجا بود مي آيند و اهالي چايدار پس از مدتي آنجا را مناسب سکونت نديده به محلي كه هم اكنون به روستاي حاجي حسن كه در آن زمان زمين شخصي بنام خوجه حسن بودكوچ مي كنند و اسم آن روستا رابه نام صاحب زمين يعني خوجه حسن مي گذارندكه بعدها اسم روستا به خواجه حسن و هم اكنون حاجي حسن مي شود در همان زمان بود كه اهالي خوجه حسن به اتفاق آدي باي (آدي قرناس) و مامد و عوض خيوه لي مسكين قليچ شاعر معروف تركمن راكه به ملّامسكين قليچ مشهور بود از روستاي كسر پيشكمرجهت امام جماعت به خوجه حسن مي آورند و اما در منطقه يكه قوزطايفه بايندرها سكونت داشتند كه آنها با آمدن قرناس ها به اين منطقه فضا را براي خود تنگتر ديده به كسر پيشكمركوچ مي كنند و عده اي از قرناسها هم به آق قاميش كه سرزمين متعلق به قيريق ها بودكوچ مي كنند در اين زمان قرناسها اعلاوه بر دامداري به كشاورزي روي مي آورند و خان ايشان به نام نياز محمد خان زمينهاي كشاورزي محدوده روستايش رابين افرادتقسيم مي كندكه اين تقسيمات به نيازمحمدخان بولگيسي مشهور مي شود اما چند سال بعدخان ديگري بنام خوجه نيازخان جاي نيازمحمد خان را مي گيرد و تا اندازه اي تقسيمات نيازمحمدخان بهم خورده بود و بنا به عوامل ديگر خوجه نياز خان زمينهاي محدوده روستايش را بين مردم تقسيم مي كند كه اين تقسيمات به خوجه نياز خان بولگيسي مشهور است كه هم اكنون نيز اين تقسيمات پابرجاست و اما درسال1339هـ.ش عده اي از مردم يكه قوزبه قسمت جنوب دره اي كه در امتدادشرق به غرب كشيده كوچ مي كنندكه اسم آن روستا ابتدا به جوممازلی بعدها به يكه قوزسفلي مشهورمي شود و يكه قوز قبلي به يكه قوزعليا مسمي مي شود و اما قرناسهایی که از قرناس دارغان اورجنلی به جاهای دیگر کوچ می کنند. که گاها خود روستای جدیدی تشکیل می دهند و عده ای نیز با طوایف دیگر در روستایی زندگی میکنند که اسامی روستاهایی که قرناسها تشکیل می دهند و اکثریت هستند کورلر ، دومانلی ، قرناوه علیا ، کومورلی ، عرب لاله گون،چشمه لی و شارلوق و...اما روستاهایی که با طوایف دیگر در یک روستا زندگی میکنند روستاهای عزیزآباد، یاساغلیق ، گلیداغ ، کچیک و ... می باشد.
ادامه | 15267 کلمه در ادامه متن | نظر
فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۰۹:۲۶ (567 بار خوانده شده) مقالات
ترجمه: عبدالعظیم ممی زاده

نامه ی رسمی و.و. غوسه وی کنسول روسیه در استرآباد
به فرمانده ی قرارگاه دریایی آن کشور در منطقه ، در رابطه با سفر کنسول انگلیس ج.ف. مکنزی به جنوب غربی ترکمنستان

دوم مارس 1859 میلادی

در بین گفتگوهایی که در ملاقات دیروز با او داشتم ، متوجه سفر قطعی کُنسول بریتانیا ، جناب مکنزی به مناطق ترکمن نشین خصوصاً حسنقلی شدم . اطلاع رسانی خبر مذکور به محضر جنابعالی را وظیفه ی خود میدانم. در این رابــطه ، ایشان رضایت جنـــــاب دوُری نماینـــده ی تام الاختیار بریتانیا در پایتخت را گرفته است . آنچه که من تا به امروز به واسطه ی ارتباط با حاکمان منطقه و افراد مورد اطمینان در بین ایرانی ها متوجه شدم اینست که حضور ایشان در ترکمنستان به هیچ عنوان با قصد و نیـّت خیر همراه نیست . علی رغم اینکه من تمام تدبیرهای لازمه را برای انصراف وی بکار خواهم بست ، چندان به حمایت مامورین سیاسی حکومت شاه در استرآباد خوشبین نیستم. در هر حال به محض حرکت مکنزی به ترکمنستان سریعاً جنابعالی را مطلع خواهم ساخت.


برگردان از کتابِ « اسناد آرشیوی تاریخ تـــرکمنستان» – صفحه ی 149 حسن رحیموف و ... عشق آباد – انتشارات معارف - 1992

فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۰۷:۳۷ (726 بار خوانده شده) مقالات
برخي ويژگيها در شكل گيري اسامي اشخاص و آداب و سنن مربوط به آن
نام محل زندگي خود را بياد آوريد: توتلي(توت: درخت توت) ، غاررئ قالا: (قلعه پير)، بديركنت، يانگي قالا(قلعه نو) گؤكجه(اسم طايفه‌اي است)، تركمن قالا( قلعه تركمن) ، يوُل اؤتن(گذرگاه) ، بوردالئق ، و ... پيدايش اين نام ها با چگونگي به وجود آمدن اسامي اشخاص متفاوت است، آنها بر اساس برخي از علائم طبيعي ، قديم و يا نوساز بودن، و يا اينكه چه طوايف واقوامي در آنجا زندگي مي كنند و ... نام مي گيرند. انتخاب چنين نامها نيازي به مشاوره و گردهمايي نداشته و كاملا به صورت تصادفي به وجود آمده است و تا زماني كه به عنوان يك نام پذيرفته شود مدت زماني طول مي كشد. اما اسامي اشخاص در نشست هايي كه خانواده ها جهت مشاوره و مصلحت با اقوام خويش تشكيل مي دهند، انتخاب مي گردد و از آن روز به بعد كودك به طور كامل از حقوق شهروندي بهره مند مي شود.
در بين ملل مختلف چه در كلماتي كه اسامي اشخاص را مي سازند و چه در آداب و سنن مربوط به شكل گيري اسامي، بي شك مشابهت هايي وجود دارد ، همان گونه كه تفاوت ها هم بسيارند، نه فقط بين اقوام مختلف بلكه در بعضي موارد ما در ميان تيره هاي مختلف يك قوم نيز ويژگيهايي خاص خود را در مورد نامگذاري اطفال مشاهده مي كنيم. بحث ما در اين قسمت در مورد همان تفاوتها و ويژگيهاست.
1)ابتدا درباره‌ي نامي كه بر فرزندان نخست نهاده مي شود صحبت خواهيم كرد. زوج هاي جوان با اشتياق فراوان در انتظار تولد اولين فرزند روز شماري كرده اند ، حال اسم او چگونه بايد باشد.
الف)زيبا و با مسمي باشد.
ب)بيانگر اميد و آرزوي پدرو مادر بوده و مقاصدي را كه آنها در دل پرورانيده‌اند به خوبي بيان كند.
ج)به برادران و خواهراني كه بعد از او متولد مي شوند، اين امكان را بدهد كه نامي هماهنگ و موزون با نام او داشته باشند.
د)هر خانواده اي در نامگذاري شيوه ي خاص خود را دارد كه بايد مورد توجه همسران جوان قرار گيرد(ما در اين باره بعداً صحبت خواهيم كرد)
مي بينيم كه نامگذاري نوزاد دلبند زياد هم ساده نيست ، چه بسا همسران جواني كه تمام شب را به برشمردن و بررسي اسامي آشنايان سپري مي كنند و ضمن غربال نامها سعي دارند بهترين اسم را براي فرزند نخست انتخاب كنند .
در برخي از روستاهاي تركمن غالبا يك قسمت از نام نخستين فرزند از قبل آماده مي‌باشد، اغلب تركمنها براي چنين كودكان نامهايي را كه با كلمه‌ي « آق » آغاز مي گردد بر مي گزينند: آق‌مئراد، آق مأممد، آق قوربان ، آق هوٌممت، آق بگي ، آق بي‌بي ، آق بيكه ، آق‌بأبك، آق گؤزل ، آق گوٌل ، آقجاگوٌل و ... كلمه آق در اين اسامي تقريبا هيچ ربطي به رنگ پوست اطفال ندارد بلكه معنايي چون «بختيار» ، «پاك» و يا « تميز» دارد. به معاني كلمه آق در كلمات تركيبي زير توجه كنيد:
« آق يوٌركلي» يوٌرك= قلب ، « آق گؤوينلي» گؤوين=دل ، « آق يوُل» يوُل = راه
2)در بعضي از خانواده ها نام گياهان را روي اطفال مي نهند و در برخي ديگر گذاشتن نام حيوانات مرسوم است به نامهاي دختران يك خانواده كه در زير آورده شده دقت كنيد:
« آق گوٌل» ، « غئزئل گوٌل» ، « آلما گوٌل» ، «نارگوٌل» ، «اوُغول گوٌل» انگار كه دسته اي از گلهاي رنگارنگ گلچين شده باشد. بعضي از خانواده ها در نامگذاري فرزندان ذكور، تعدادي از نامهاي گياهان صحرايي را رديف مي كنند: غاندئم، سازاق، بوُرجاق، چركز، اوُجار، ش.آننا غئلئچ اوُو در كتابچه‌ي «نامگذاري در بين تركمنها»(عشق آباد1969) مي نويسد: غاندئم آقا از اهالي « گؤك دپه» درنامگذاري از شيوه مذكور در بالا استفاده كرده و پسران خود را : اوُجار، چركز، سازاق، يوُوشان، سلين ناميده است. مثالي ديگر ،پزشكي از اهالي شهر عشق آباد به نام غورت(گرگ) پسران خود را: آرسلان ، يوُلبارس ، بؤري و دخترانش را : مارال ، سوٌلگوٌن ، كييك نام نهاده است.
3)نامگذاري همه اطفال يك خانواده به طوري كه اين نامها با يكديگر هماهنگ ، هم آوا و از لحاظ معنا نزديك به هم باشند به گذشته هاي بسيار دور مربوط مي شود. نام نجومي پسران اوُغوزخان را بياد آوريد:
گوٌن خان(گوٌن= خورشيد) ، آي خان (آي = ماه)، ئيلدئزخان (ئيلدئز=ستاره) ، گؤك خان(گؤك= آسمان) اما چه در گذشته و چه در دوران بعد از آن گويا همة اعضاي يك خانواده از اين اسم پيروي نكرده اند مثلا نام پسران ئيلدئزخان( نوه هاي اوغوزخان) : آوشار، غئزئق، بكديلي، غارقئن بوده و گؤك خان هم به تأسي از برادر بزرگ خود انواع نامها را به پسرانش بر مي گزيند. بائيندئر ، چاوولدور (يعني چوُودور) ، چپني ، بچه نه (تركمنها به آن ايت بچه‌نه هم مي گويند در واقع قبيله بچه‌نگ كه در قرون 10-11 ميلادي يورش هاي زيادي به كنيازيشن كيف داشت و بالاخره نيز توسط كنياز بزرگ ياروسلاو مودرئي (1054-1019) متحمل شكست سختي شد، نام خود را از اين واژه گرفته است) نامهاي متنوع و گوناگون از اين قبيل در عصر حاضر بسيارند.
4)كودكي كه بعد از همه‌ي برادران و خواهران خود به دنيا آمده و پدر و مادر او را فرزند آخري و به اصطلاح ته تغاري خود مي دانند چگونه نامگذاري مي شوند در اين مورد نيز به برخي ويژگيها بر مي خوريم . در گذشته اين كودكان نامهايي چون: گنچ ، گنجه، گنجي ، گنجيم به خود گرفته‌اند (محمود كاشغري كلمه « گنچ» را « بأبك»‌ به معني طفل آورده است).اين كلمات در حكم نام آخرين فرزند هنوز هم بكار گرفته مي شوند. كيچي ، كيچي غول ، كيچيجيك گوٌل (كيچجيك، كيششيك) ، بأبك ، كؤرپه نامهايي مناسب براي فرزندان غير آخر نمي باشند.
در بعضي مواقع بر خلاف تصور پدر و مادر پا به سن گذاشته و ميانسال ، به دنبال فرزندي كه آنها به حساب آخري او را گنجه ، كؤرپه اسم گذاشته اند، فرزندي ديگر به دنيا مي آيد، در اين صورت چه بايد كرد؟ در بعضي مناطق اين كودكان را بيشتر بردي و در جاهاي ديگر بگنچ، غووانچ، سؤيوٌنچ ، اركه و ... مي نامند.
در اسامي اشخاص به برخي نكات بسيار جالب بر مي خوريم. براي مثال نامهايي چون كيچي، گنجه ، بأبك ، كؤرپه كه اسامي با مسمايي در كودكي هستند، از آنجا كه اين نامها همراه با صاحبشان بزرگ و يا كوچك نمي شوند و تغييري نمي يابند، ما به اين كودكان در سنين كهولت نيز كيچي‌ اجه، بأبك آقا مي گوييم بدون اينكه برايمان تعجب آور باشد. كودكاني را كه اساسا نام پدر و مادر روي آنها نهاده شده ، ما آنها را با كلمه ي غارري=پير مورد خطاب قرار مي دهيم . در منطقه داش حوض بيشتر دختراني كه نام جده‌ي مادري و يا جده‌ي پدري يعني پيرزنان را دارند كمپير(پيرزن) ناميده ميشوند و در آن نواحي زنان و دختراني با اين نام فراوانند.اينكه پيران را بأبك ، كؤرپه (كودك) و كودكان را غارري يا كمپير (پير) مي ناميم جالب نيست؟
5) شما درباره‌ي كودكاني كه با اسم خود به دنيا مي آيند چيزي شنيده‌ايد؟ تعجب نكنيد هستند چنين كودكان كه با اسم به دنيا مي آيند. چنانچه در بدن نوزاد علايم و يا زايده هايي ديده شود، مثلا نوزاد شش انگشت داشته باشد « آرتئق و يا آلتي» (چنانچه نوزاد دختر باشد آرتئق گوٌل) و يا اگر چنانچه اين علايم به صورت مِنگ ، خال، تأچ (خالي بزرگ كه به سياهي يا سرخي مي گرايد) و يا نار (نشاني بزرگتر ازسه زايده بالا و به رنگ انار كه به سرخي گرايد) در چهره نوزاد ديده شود : مِنگلي، خاللي ، تأچلي، نارلي حتي منگلي تأچ، تأچ منگلي ، خال نار، نارمنگلي، نارتأچ ، نام مي گيرند. براي اينكه اولا نوزاداني اين چنين را با نام خود به دنيا آمده مي انگارند و در ثاني بر اساس باور عاميانه‌ي بسيار قديمي معتقدند كه در صورت تكرار نام ، علايم موجود در چهره به مرور و با گذشت زمان از بين رفته ومحو خواهد شد.
اگر موي سر نوزاد به هنگام تولد رشد يافته‌تر از معمول باشد او را ساچلي(ساچ=مو) ، امان ساچلي، و يا چنانچه در موقع تولد دندان داشته باشد«صاداپ» و يا اگر با پرده‌اي بر سر وصورت تولد يابد او را « پرده» ، « پرده‌لي» ، تووواق مي نامند. اصطلاح اينكه گفته مي شود:( يوٌزوٌنينگ تووواغي ياغني پرده‌سي بارمي؟) يعني صورتش تووواق به معني پرده دارد را بياد آوريد. تووواق=پرده ، حجاب ، و در بعضي جاها هم به اين كودكان « كؤينك» نام مي نهند . در دوران زندگي محمود كاشغري قرن يازدهم چنين كودكان را غاپليغ(غاپلي) مي گفتند.
بعضي نامها را بر اساس رنگ چشم نوزاد انتخاب مي كنند، گؤك ، گؤكجه ، ماوي ، غارا گؤز كودكاني هستند كه به احتمال زياد بر اساس رنگ چشم چنين نامهايي را به خود گرفته‌اند.
6)شرايط گوناگون جوي و طبيعي و يا رخدادهاي تاريخي – سياسي به وقت تولد نوزاد سبب به وجود آمدن بسياري از نامها گرديده است به اسامي زير توجه كنيد:
گوٌندوُغدي(كودكي كه به وقت برآمدن خورشيد به دنيا آيد)، آيدوُغدي(آي =ماه) ، آياز(آياز گوٌني دوُغلان) غارياغدي (كودكي كه به وقت بارش برف تولد يافته) ، غاربي‌بي، (غار=برف) ، غارلي ، بوزلي ، بوُران (بوُران واغتي دوُغلان چاغا) ، اوٌموٌر(مِه) ، يللي ، غايلي، بورجولي.
اغلب اين نامها بسيار قديمي هستند، در تاريخ بيهقي اثر مورخ مشهور ابوالفضل بيهقي كه در سال 996 در ايران به دنيا آمده ، اسم يكي از سركردگان تركمن به نام « ياغمئر» آورده مي شود، اين سركرده حتما بايد در يك روز كه باراني شديد مي باريده به دنيا آمده براي اينكه كلمه‌ي ياغمئر (ويا ياغمئش) به معني ياغان يعني باريده مي باشد. در بعضي گويش هاي تركمني هنوز هم به جاي ياغئش يا ياغئن كلمه‌ي ياغمئر بكار مي رود.
بر اساس بسياري از اسناد تاريخي درباره‌ي نام كودكاني كه در روزهاي جشن و سرور به دنيا مي‌آيند لزومي به كنكاش نبوده آنها را بايرام گلدي ، (بايرام=جشن و سرور) ، توُيلي، بگ گلدي، خان گلدي، شاگلدي، قشون گلدي، سايلا و و... نامهايي اين چنين هنوز هم به وجود مي آيند. كودكاني كه در روزهاي پاياني جنگ ميهني همراه با پيروزي به دنيا آمده‌اند: ينگيش(پيروزي) و يا كودكاني كه به هنگام سيراب شدن صحراي تشنه‌ي قره‌قوم توسط رودخانه جيحون به دنيا آمده‌اند نامي چون «كانال گلدي» به خود گرفته‌اند.
مثالي ديگر : در يكي از روستاهاي ناحيه تخته ، فردي به اسم فيدل گلن زندگي مي‌كند، تولد او مقارن بوده با روز ورود فيدل كاسترو رهبر كوبا به تركمنستان.
ادامه | 35496 کلمه در ادامه متن | نظر
فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۰۵:۱۳ (568 بار خوانده شده) مقالات
انه ديليم سايراسئن
قـربان صحت بدخشان
«ديل جمغييت دورموشئندا اينگ موٌهوٌم حاجات لاري يرينه يتيريأن جمغييت چيليك حادئثادير»
هر بير حالقدا بوُلشي يالي توٌرك‌لرينگ شوُل ساندا توٌركمن‌لرينگ‌ده اؤز بوُلوشلي باي ديلي بار. آدامزات ديل آرقالي بير-بيرينه دوٌشوٌنشيأرلر اوُلار اؤز سؤيگي لريني ييگرنچ لريني، شاتلئق لارئني ، غاهار-غاضاپ لارئني، تجريبه‌لريني ديل آرقالي بير-بيرينه بيان اديأرلر. هر بيرحالق اؤز ديلي بيلن تاناليار، ديلي بوُلمادئق حالقئنگ اؤزي هم بولوپ بيلمز.
انه ديل دييليأن زات، اوُل انه‌لرينگ گؤوسٌوندن پأك سوٌيده غارئلئپ بيزه گچن شونونگ اوٌچين هم موقاددس حاساپلانيار.
«چپر ادبياتدا يازئجي اؤز پيكيرلريني ديل آرقالي يوٌزه چئقاريار. ديل يازئجي‌لارئنگ اساسي غورالي، ادبيات ديل بيلن اؤران ياقئن باغلانشئقلي دئر. ديل سيز چپر ادبيات عاقئلا سئغمايان بيرزات دير. ديل جمغييت بيلن بيرليكده دؤرأپ اونونگ بيلن بيرليكده حركت اديأر».
ديلينگ تارئخي حاط-سوُوادا سِره دنيميزده اؤرأن قادئمي دئر. بيز توٌرك لرينگ اينگ قادئمي يازوو يادئگارليك لري‌نينگ بيري ديييپ (8-5) عاصئرلار داقي اورخون يني‌سئي يازغي لارئنا سالغي‌لانيارئس، يؤنه توٌرك‌لرينگ شول ساندا توٌركمن لرينگ يازووا گچمه‌ديك، حاط –سوُواد يوق دؤروٌنده دؤرأن، نسيلدن-نسيله بيزه گليپ غوُوشان شاهئرانا حالق دؤره ديجيليگي نينگ تارئخي ولين اؤرأن قادئمي دئر.
كؤپ عاصئرلار دوُوامئندا حاط-سوُوادسئز پئترانگنگي ياشان توٌركمن حالقي ادبيات سئز ياشاپ بيلمأن دير. اول اؤز اوقئبئني ، عاقئل –پائخاسئني تجريبه‌سيني، تارئخئني ، دؤره ديجيليك‌لي اويلانمالارئني حالق دؤره ديجيليگي نينگ هر دوٌرلي ژانرلاري اساسئندا گِله‌جِك‌لره ميراث غالدئرئپ گيديپ دير.
مئثال اوٌچين: توٌركمن انه‌لري اينگ بلنت آرزولارئني شاهئرانا سؤزلره سينگديريپ اؤز بالالارئني هوٌودي له‌يأرلر،مردانالئق، واطان سؤيوٌجي‌ليگ، ايشه‌چپربولماق ، انه ديلينده اونگات سايراپ بيلمك كؤرپه لر اوٌچين اينگ سوٌيجي آرزوولار بوُلوپدئر.
آللان – آللان اِل بيتر
نارآغاجا گوٌل بيتر
اوٌچ ياشئنا باراندا
سايراپ دوران ديل بيتر
گؤرشوٌميز يالي بو بيربند هوٌودي ده اوٌچ ياشئنا باراندا چاغا سايراپ دوران ديل بيته‌رينه صابئرسئزلئق بيلن غاراشئليار.
چاغا ديل بيتن سوُنگ هم اونونگ شيرين ديلينه غووانئپ دوٌرلي «ساناواچ لار» آرقالي مثال اوٌچين:
(آقئن ، چوقون، دپه ، دوٌز ، يوٌز) ديييپ بارماق لارئني سانا دئپ توٌركمن ديلينده ساداجا سؤزلري اوُنونگ آنگئنا بريأرلر.
يا-دا سونگ سونگ لار شاهئرانا حالق دؤره ديجيليگي نينگ بللي ژانري «يانگئلتماچ لار» آرقالي اوُلاري يالنگئشدئرئپ ديل لريني ينچمأگه سئنانيشيارلار.
« دگيرمنه گيرديم، سئردئم ، سوٌپوٌرديم، سيلكينيپ چئقدئم».
ادامه | 8409 کلمه در ادامه متن | نظر
فرستنده admin در تاريخ ۱۳۹۰/۵/۲۲ ۱۷:۰۰:۵۸ (583 بار خوانده شده) مقالات
غوُشغي ،سؤز دِنگيزي نينگ اوُرتاراسئندا اولي گوٌ يچ
بيله ن أپت سِس بيله ن گؤگه غالئقيان گؤزِل هم
عاجايئپ توُلقون دئر . »
ابراهيم بدخشان
شاهئرا گِره ك زات لار
شاهئرلار ، يازئجي لار هِر بير حالقئنگ اؤنگده بارئجي آدام لاري حاساپلانيار . اگر – ده اوُلار الله نينگ بِره ن اوقئبئندان ، ييتي ذِهينيندن دوُغري پيدا لانئپ چِپه ر اوُيلانماغي باشار سالار ، اوُندا اوُلار مِرجن سؤزلردن دؤره دن عاجايئپ اثر لري بيله ن اوز اق و اغتلاپ ايل – حالقي نئنگ يوٌره گينده ، آنگئندا ياشاپ بيلر .
يؤنه بِيله باغت هِر كيمه مييِسسه ر بُولوپ دورانوُق بولار يالي باغتلي آدام اؤرأن سِيره ك دوُغوليار ، اوُلار ئنگ ساني عاصئر لار ايچينده بارماق باسئپ ساناردان كؤپ دأل . هِر نيچيك هم بوُلسا ايل چيليك دير مِن هم :
«ياغشي نييه ت يارئم دؤولِت دييه ن لري » دؤويردش ياش يازئجي ، شاهئرلار مئزا شونونگ يالي به ييك باغت آرزوو اِديپ ، نأهيلي يازئجي - شاهئر بوُلمالي و اوُلارا نأمه زات لار گِره ك دييه ن سوُراغا اؤز پيكريمي غيئسغاجا اوُرتا آتماقچي .
1) ايشلي بوُلماق :
شاهئرام ايل يالي يالانگاچ دوُغيار ،
اوُنسوُنگ اوُنگا كؤينك گِره ك دوُن گِره ك
اوُلام ايل لر يالي اِميأر آغلايار
اِممه گِره ك ، اِمزيك گِره ك نان گِره ك
شاهئر كريم غوربان نِپس بو بير بِند غوُشغوسئندا ، شاهئر لارا هم بيرينجي دن اينگ اِساسي گِره ك زات نان دئغئني اؤران دوُغري بِلله يأر . هِر كيم نان غازانماق اوچين ، حالال غازانچ اوچين بير ايش اِديأر . شاهئرلارام شِيله ، اگر – ده مختومقلي يوُناچي يوُنا ديكن بوُلسا ، به ييك پئراغي كوٌميش اوسساچئلئغي و سيد نظر سيدي دايخان چئلئق بيله ن مِشغوللا نئپدئر دييه ن ماغلومات بار . توٌركمن شاهئرلارئندان غوُشغئني غازانچ چشمه سي اِدن يوُقدور ديييپ دوٌشوٌنيأن ، اوُلاردان كؤشك شاهئري بوُلوپ شالارا ، بگ لره يارانجانگ لئق اِديپ غازانچ اِدن لري يُوق بُولسا گِره ك ديييپ بويسانچ بيله ن آيدئپ بوُلار اوُنسوُنگام توٌركمن لر آراسئندا نان دييه لن زات موقاددِس بوُلوپ دئر ، توٌركمن لر اوُني يِر يوٌزوٌنينگ سوُلطاني حاساپلاپدئر . شاهئر غارا سه ييت لي توٌركمن حالق دؤره ديجي ليگيندن اوغورآلئپ بومِسه لأني بير بند غوُشغوسئندا شيله صوراتلاندئرئپ دئر .
يِره اوردوم پالتاني ،
آغزي غئزئل هالتاني ،
يردن بير اوُغلان چئقدي اولي ايلينگ سوُلطاني ،
اولي ايلينگ سوُلطاني دئر آق بوغدايئنگ آق ناني
بوسوُلطانا حوُرمات غوُيماق ائنسا نئيات پِرماني .
2 ) عئلئم لي بوُلماق :
« 19-18 عاصئر دا توٌركمن اِدبياتي رِآل ليق ، حالقي لئق بابا تدان اوُزال گؤروٌلمه ديك بِلند ليگه گؤته ريلدي . بو ايكي عاصئر دا ائلايتا - دا پوُ از ييا اؤسدي ، توٌركمن حالقئنئنگ غادئم دان گِليأن غوُوي اِدبي دأپ له ريني دوُوام اِتديرمك وه اوُني اؤسدوٌرمك بيله ن 18 عاصئر توٌركمن اِدبياتي اِنچه مه گؤر نوٌكلي سؤز اوسساد لاري نئنگ دؤره دن يوُقاري ايده يا چِپه ر چيليك لي تأزه تأزه اثر لرينگ حاسابئنا باي لاشدي ، بو دؤويرده دؤولت مأمت آزادي ، نورمحمد عندليپ ، مختومقلي پراغي ، عبدالله شابنده ، غايبي ، شيدايي ، ماغروپي » ، 1محمد ولي كمينه و ملانفس يالي اوُن لارچا أگيرت لرياشاپ گِچيپ دير ، بولارينگ ياشاييشي بارا دا توُپلانان ماغلوماتلارا سِره دِنينگده ، بار زا تدان اؤنگوٌرتي بيزينگ اوٌنسي ميزي اؤزوٌنه چِكيأن زات ، اوُلار شوُل واغتئنگ مِشهور مكتب – مدرسه لرينده اوُقاپ اينگ يوُقار درجه ده عئلئم تِربيه سيني آلاندئق لاري دئر .
شوُنونگ اوٌچين هِم اوُلار اؤز دؤو روٌنينگ اؤنگده باريجي عالئم لاري حؤكموٌنده اوُرتا چيقيپ اؤز دوُووٌرلري نينگ اساسي طا لاپ لاريني بيان اِتما گه چالئشيار لار .
بو مِسه له البته بيزينگ دؤو روٌميزده هم شيله ياغني اگر – ده يازئجي – شاهئر بوُلوپ اؤز دوٌوروٌنگ اؤنگده بارئجي آدامسي حاساپلانجاق بوُلسانگ اوُندا سن حوُكمان عالم بوُلمالي . يؤنه عئلئم دييليأن زات اِل يتمز غئممات باهالي گؤوهر داش ، اوُني هر اؤنگي يِتن آلايار يالي تِپ – تِكيز يِرده غوُ يولماندئر ، اوُل اديل غارا دوماني باسئرلئپ اوُتوران بِلند داغئنگ چوٌر باشئندا غوُيـولان مئـثالي ، اوُني اِلگه ر مــك اوٌچين شوُل بِـلند داغا چئقمالي ! ايلكي ديم – ديـك يؤرأپ داغا يارماشئپ اوغـرار سئـنگ ، اِسـلي واغـت يؤرأرسـينگم وِلين اوُل سـانگا اِي گرتمه ز ، داغئنگ غئييلچاقلي داش لاري آياق لارئنگي غارا غانا يووار ، سوُنگ اِمه دِكلأپ گيتمه لي بوُرسئنگ اِلينگ آياسئندان ، دئزئنگدان غان جوُرلاپ آقئپ باشلار ، يِتديم – يِتديم دييه ر سينگ وِلين هِنيز يِتأيِن دألسينگ ، آخئر سوُنگي باغرئنگ بيله ن سوٌيشيپ گيتمه لي بوُرسئنگ ، هاچان دا عئلمئنگ اوغروندا باغرئنگ غارا غان بوُلسا دِپأنگه بير سِره ت ، شوُل گؤوهر داشا الينگ تِيه ر .
عالئم بوُلماق اوٌچين غول بوُلماق گِره ك
عاصئرلاپ كيتا با اِگيلمگ گِره ك
شاهئر بوُلماق ولين بارئسئندان قين
اوُنگ اوٌچين يؤريته دوُغولماق گِره ك .
تالانتلي ِرحوم شاهئر امان گِلدي آمانئنگ آيدئشي يالي ، عاصئر لاپ كيتاپ اوُقاسانگ ، عئلم اوغروندا اِمگك بارئني گؤرسنگ عالئم بوُلماغئنگ موٌمكين يؤنه شاهئر بوُلوپ بيِلمرسينگ سبابي هِر بير شاهئر عالئم بولوپ بيلر يؤنه هر بير عالئم شاهئر بوُلوپ بيلمه يأر .
اوُنسوُ نگام بيزينگ ياشايان عاصرئمئردا ، عئلئم غاتي اؤسِن آنگئرسي – بأرسي نأبِللي اوچ – غئراقسئز ، يِدي اقليم ، يدي دريا حاساپلانان گينگ جاهاني چاقلا نگجا اوُبا اؤووٌرن ائنسان ، اوُل ايندي هر گوٌن آسمانئنگ ، گؤگينگ يديِ غات يِرينگ تأزه تأزه سئرئني آچيار . اوُنسونگام بيزينگ دؤوريميزده عئلئم هِر دوٌرلي شاخالارا بؤلوٌنيأر .
اوُنونگ بارئني اؤ وره نمك موٌمكين دأل ، يؤنه يازئجي شاهئر بوُلجاق آدام هيچ بوُلماندا اؤز اوغرونا دِگيشلي عئلمي هممه طارا پلايئن وچئنلاقاي اؤوره نمه لي اوُل هر گوٌن اوُقاماسا هِرگوٌن اؤوره نمه سه حؤكمأن دؤوروٌندن ايزا غالار .


ادامه | 19770 کلمه در ادامه متن | نظر