افراد آنلاین
1 کاربر آن‌لاين است (1 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت اخبار)

عضو: 0
مهمان: 1

بیشتر...
نشست118جمعیت مختومقلی کلاله تحت عنوان« تورکمن اده بی چاک لری » برگزارشد---گزارش از: آیدین

فرستنده magtymghuly تاريخ ۱۳۹۴/۱۲/۵ ۱:۲۰:۰۰

يكصدمين و هيجدهمين نشست جمعيت فرهنگي، هنري مختومقلي فراغي كلاله ساعت 30/14 روزجمعه 25دیماه 1394، با تلاوت آياتي چند از كلام ا... مجيد وطنین سرود جمهوري اسلامي ایران آغاز شد. مجري برنامه نورياغدي زيارتي ضمن خوشامدگويي آيتم هاي اجرائي این نشست را اعلام نمود.
ديدار سميع زاده نوازنده دوتار نوجوان كلاله‌اي با اجراي دوساز (تكنوازي) ، نهيبي دل انگيز بر دلها نشاند.
تصویر اصلی
استاد آنا دردي عنصری محقق، مورخ به تريبون دعوت شد و ايشان ضمن تشكر از حاضرين و اعضاي جمعيت مختومقلي، مباحث خود را پيرامون تاريخ از ادبيات توركمن، جغرافياي ادبيات توركمن ادبي و فرهنگي فراواني دارند. براي ورود به بحث لازم ميدانم به چند نكته اشاره كنم. طي مطالعات و منابعي كه موجود مي باشد.1ـ ادبيات ترك قديم (كهن) كه در سنگ نوشته هايي معروف به اورخون در قرن هاي 12و13 ، در ديوان لغات كاشغري و غوتادغو بيليك ثبت شده است .2ـ تاريخ ادبيات اوغوز: كه ثقل و كانون اين ادبيات در منطقه‌ي خوارزم بوده و ميراث ادبيات اوغوزي در آنجا نشو و نما يافته و از قرن 13 ميلادي و تا قرن 15 ميلادي ادامه مي يابد. در اين دوره آثاري همچون نهج‌الفراديس-محبت نامه-معين المعيد از ادبيات اوغوزها را معرفي مي نمايد. 3ـ تاريخ ادبيات جغتايي در قرن پانزده ميلادي كه نمايندگان ادبي و وكلاي اديب و انديشمند آن دوره به ميرعلي شيرنوايي، لطفي و ديگران ميتوان استناد كرد.
استاد عنصري در ادامه اظهار كرد: شاخه‌ ادبي توركمن به دو قسمت 1ـ ادبيات قديم 2ـ ادبيات كلاسيك تقسيم مي شود. ادبيات قديم از قرن 15 ميلادي تا قرن 17 ميلادي را در بر مي گيرد قابل ذكر است در اين دوره فتح الحواد و رونق الاسلام عرضه گرديده است، و از نكات شاخص آن دوره خصوصيات بارز و خود ويژه و فصاحت زباني بوده كه پل ارتباطي از دوره‌ي اغوزي به دوره بعدي مي باشد در آثار بجا مانده از آن عصر ارتقا و خلاقيت زباني و كلاسي بسيار مشهود است 2ـ ادبيات كلاسيك از نيمه‌ي دوم قرن هفدهم آغاز و تا پايان قرن 19 ميلادي ادامه دارد.


وي افزود: بر حسب مطالعات صورت گرفته است اساس مباحث مختص به اين دوره ميباشد نكات مهمي كه نياز به تحليل دارد مطالعاتي است كه از 4 منظر مي توان به آن پرداخت 1ـ وجه تاريخي 2ـ موقعيت جغرافيايي 3ـ فرم و لحن فن بيان 4ـ آثار ادبي اعم از شعر، داستان و نثر مي باشد اما به جهت ضيق وقت و وسعت مطالب صرفا به مبحث موقعيت جغرافيايي مي پردازيم.
بررسي حوزه‌هاي ادبيات كلاسيك توركمن از منظر اقليمي به چند دسته و مرزها و محدوده‌هاي آن در تجلي و تعالي آن نقش داشته، اشاره مي گردد.
استاد عنصري اضافه كرد: در قرن سوم هجري قمري (قرن نهم ميلادي)، اوغوزها در حوزه ي تركمنستان فعلي اسكان داشتند البته از قرن 5 ميلادي استقرارشان در محدوده‌ي شمال و غرب تركمنستان و در مراحل خرزر بوده اما در قرن 9 ميلادي اسكان اساسي صورت پذيرفته كه در منابع و مأخذ موجود در خراسان و تركمنستان و منقشلاق صحه ميگذارد و از طرفي رفرنس هايي موجود است كه : آنها در آمودريا-جيحون- بخارا-چارجو-مرغات-سرخس-تجن-ماري(مرو)-نوساي-اترك يا گرگان اسكان داشته‌اند. در قرن 16و17ميلادي از منقشلاق به سوي جنوب خوارزم رانده مي شوند (آق با و قزاقستان فعلي) كه حضور طايفه‌هاي همچون خوجه، ايگدر، چاودر كه هم اكنون در آنجا زندگي مي‌كنند سندي بر اين ادعا مي باشد.
پس از آن در حوزه خيوه و خوارزم مستقر مي شوند. طايفه‌هاي ايگدر، يمرلي، خوجه خود گوياي اين سند تاريخي مي باشد.
استاد عنصري ادامه داد: آنچه كه ذكر گرديد موقعيت اسكان توركمنها از منظر اقليمي بود. اما از لحاظ تاريخ ادبيات كلاسيك مي توان به 4 حوزه تقسيم بندي نمود 1ـ حوزه خوارزم 2ـ حوزه آمودريا، لباب (چارجو-بخارا) 3ـ حوزه ماري (مرو) و آخال 4ـ حوزه اترك و گرگان
اما از بين 4 حوزه ذكر شده حوزه‌ي خوارزم از لحاظ عمق مفهومي ، قديمي‌ترين حوزه‌ي ادبي بوده كه از منظر جغرافيايي، سياسي، اقتصادي و كلامي خصوصيت بارز و شاياني در آن مستقر ميباشد. در منابعي همچون سفرنامه‌ي ابن فضلان در 310 هجري (920 ميلادي) نگارش يافته كه به صراحت قيد شده ابن فضلان با توركمنهاي خوارزم ديدار داشته و تاكيد كرده‌اند از توركمنها حضوري قاطع داشته‌اند. در ضمن در حوزه خيوه و نيز كاس مقيم بوده‌اند و پس از استيلاي مغول، خيوه مركز مي شود. البته شايان ذكر است داش حوض نيز از مراكز اقليمي آن زمان بوده كه فعلي آن داش اوغوز مي باشد به مراكز و محدوده‌هاي مهم مسكوني ديگر همانند: ازبوي و ساري قميش و... اورگنج ميتوان اشاره كرد.
توركمن‌ها از چشمه‌هاي ادبي قديم بهره‌كافي برده‌اند كه مترقب آن ادبيات كلاسيك ظاهر مي گردد.
در دوره‌ ادبيات خوارزمي، توركمنها با ازبك‌ها حشر و نشر و مراوده چشمگيري داشتند كه نمي‌توان تاثير بسزاي اوزبك ها را به توركمنها بواسطه ادبيات جغتايي ناديده گرفت.
در اين دوره نورمحمد عندليب يكي از سرداران و شاعران بنام ادبيات كلاسيك محسوب مي شود. نورمحمد عندليب در سال 1660 ميلادي متولد و در سال 1730 وفات مي يابد و تقريبا قبل از تولد مختومقلي، از دنيا مي رود. ايشان در روستاي غارا مازي از توابع ييلان لي متولد شده و بيشتر عمرش را در خيوه مي گذراند و صاحب آثار فراواني است.
عبداله شابنده، شاعر، نويسنده و موسيقي دان متبحري است كه در سال 1710ميلادي متولد شده و از نمايندگان برجسته‌ي حوزه ي ادبي خوارزم است. اوسپنسكي موسيقي پژوه برجسته‌ي روس، آثار موسيقيايي شابنده را ثبت كرده است . خاتام شاهير نيز از ديگر نمايندگان حوزه‌ي خوارزم است وي از مختومقلي 10سال كوچكتر است و در سال 1740 ميلادي متولد شده و در منقشلاق و آستاراخان زيسته و از شاعران بزرگ دوره‌اش بوده است. وي صاحب اثر بوده و كتاب او در تركمنستان به چاپ رسيده است.
خصوصيات و ويژه‌گي هاي آثار حوزه خوارزم را مي توان در چند بند توضيح داد:
1ـ آثار كلاسيك ادبيات تركمن از حوزه‌ خوارزم شروع مي شود.
2ـ سبغه‌ي داستان سرايي از اين حوزه آغاز شده و نورمحمد عندليب با 10 اثر داستاني، سرآمد اين منطقه است كه در ادبيات تركمن بي نظير است. همانند ليلي مجنون، يوسف ذليخا، سعدوقاص، اوغوزنامه و...
3ـ آثار اين حوزه از منظر سبكها و استيل‌ها بيشتر به شيوه‌ي مثنوي و در قالب بحور و عروضي نوشته شده است شاعران اين حوزه بحور عربي را به سبك تركمني درآورده‌اند.
4ـ اين حوزه را نماينده‌ي بي همتاي ترجمه در ادبيات تركمن مي شناسند حوزه‌اي كه براي نخستين بار ترجمه ي آثار ادبي ملل از آنجا كليد مي خورد همانند ترجمه ليلي مجنون، يوسف ذليخا ، اوغوزنامه و...
حوزه ي لباب يا چأرجو
آمودريا و خصوصاً حوزه مياني رودخانه‌ي جيحون، حوزه‌ي لباب را تشكيل مي دهد. بخارا در شمال شرقي و تركمن‌ها در چأرجو در سمت غربي اين رودخانه قرار دارند. از چأرجو به سمت افغانستان عمدتا تركمن هاي أرساري ساكنند و از نظر سياسي به اميرنشين بخارا تعلق دارند. چأرجو بعنوان مركز منطقه‌ي لباب به بخارا وابسته است و در دوره‌ي باستاني اوستايي و ساسانيان هم با نام امول در شاهنامه شناخته شده و به لحاظ زباني و ادبي تحت تاثير زبان جغتايي قرار دارند. از شاعران مهم و شاخص اين حوزه مي توان از غايب ناظار غايبي (محمود غايبي) نام برد كه بعد از آنكه كور شد به كؤرغايبي نيز معروف گشت. غايبي صرفا تنها نماينده‌ي برجسته‌ي اين حوزه نيست بلكه در ادبيات كلاسيك تركمن نماينده‌ي شايسته عزل تركمن است. از آنجا كه غزل در ادبيات عرب و فارس جايگاه ويژه‌اي دارد، غايبي نيز در غزلسرايي تركمن يد طولايي دارد، همانند شمس تبريزي و حافظ در ادبيات ايران... كه داراي 600 قطعه غزل هستند. ديوان غايبي طبق حروف الفباء تنظيم شده است. وي در نيمه‌ي دوم قرن هيجده زيسته و سروده‌هاي غوشوق او جايگاه مهمي در ادبيات تركمن دارد. شعر «ساز بيلن صؤحبه‌تي يامان ديمأنگ لر» نيز از اوست.
ـ شيدايي از ديگر شاعران مهم حوزه‌ي لباب است. نماينده‌ي ملي تركمن نيز محسوب مي شود وشعرهايش با شور و حالي ملي گرايانه و ناسيوناليستي نوشته شده است.و در اين اثر از اوغورجيق آلپ و گؤراوغلي نام برده شده است.
ـ سيدناظار سيدي از ديگران شاعران بنام حوزه ي لباب يا بخارا است. شخصيتي ويژه دارد، جنگاور و رزمنده است . زماني كه ميرحيدر بعنوان اميربخارا قدرت مي گيرد تركمن ها در مقطعي با او از در مخالفت در مي آيند كه در اين فواصل، سيدناظار سيدي رهبري گروهي از رزمندگان را بعهده مي گيرد و در كوچ اجباري تركمن ها به مرو نيز در كنار آنها مي ماند. اگر چنانچه غايبي در خانه و منزل با فراغي ..... شعر سروده باشد ، سيدنظار سيدي در ميدان رزم اشعارش را تنظيم كرده است. از اين روست كه سروده‌هاي سيدنظار تلفيقي محسوس و آشكارا با اقبال و آرمانهاي مردم خود دارد.
حوزه‌ي آخال و مرو
اين حوزه در قياس با حوزه هاي خيوه و لباب از استقلال نسبي برخوردار است. اين استقلال از عوارض طبيعي و جغرافيايي به نسبت زياد سودجسته است. رشته كوههايي كه در جنوب آخال و ماري و همچنين كوير قره قوم در غرب و شمال غرب واقع هستند به كمك اين حوزه آمده و تاثير قابل توجه اي در ادبيات داشته است. شاعران بسياري داشته كه با روحيه‌هايي مستقل و ملي گرايانه به خلق اشعار سياسي و حماسي پرداخته‌اند از 21 شاعر مهم كلاسيك تركمن، 9 تن از آنها در اين حوزه قرار دارند به يمن استقلال نسبي سياسي اين حوزه موسيقي و هنر رشد چشمگيري پيدا كرده و به تناسب اين شرايط هم زبان و هم شعر و موسيقي تاثير مطلوبي روحي هم مي گذارند. آخال و مرم از سابقه‌ي تمدني و فرهنگي گذشته نيز به نوعي متاثر بوده است. ماري يا مرغياناي اوستايي از مدنيتي ديرينه برخوردار است. اين مدنيت به نوعي بر آنها تاثير گذاشته است. در سرخس نيز سابقه‌ي تمدن كهني نوساي يا نساء به فرهنگ منطقه تاثير داشته است. شهرهاي قديمي قاقا، ابيورد، مهنه و ديگر مناطق مهم نيز در اين حوزه‌ي ادبي قرار دارند. شاعران مشهوري همچون كمينه، ملانفس، كاتبي، طالبي و ... در اين حوزه زيسته‌اند. در آنجا سنت داستانسرايي شكل نگرفته و فقط در ملانفس اين شيوه‌ي ادبي ديده شده است.
حوزه گورگن –اترك
از خصلت‌هاي ويژه‌ي اين حوزه دور بودن از سرچشمه‌ي ادبي است ولي آنچه كه قابل توجه است، ظهور غول‌هاي ادبيات كلاسيك تركمن، همچون دوولت مأمد آزادي و مختومقلي فراغي بزرگ است در خوارزم موسيقي و هنر رشد چشمگيري داشته است ولي دستان گؤراوغلي توسط الكساندر خودزكو در سال 1830 ميلادي در منطقه‌ي گرگان به ثبت مي رسد اين مسئله قابل تامل است خودزكو نايب كنسول انگليس در رشت بود.
شاعر دولت محمد بال قزل آخرين نماينده‌ي ادبي حوزه‌ي گورگن-اترك است.
با توجه به اينكه ما به قدر وسع وقتمان وضعيت ادبي حوزه‌هاي ادبي تركمن را بررسي كرديم و اصولاً چلتيق و رود و مطالعه‌اي مي تواند را نسبت به ميراث هاي فرهنگي گذشته آشنا كند. اين آشنايي مي تواند ما را نسبت به حدوث و فرآيند فرهنگي اين حوزه ها ، آگاهتر و مسلط‌تر كند.
اين مطالعه ها نسبت به شناخت بهتر شخصيت‌هاي مورد بحث و جدل، به لحاظ آثار و مكان هاي تولد و زيست آنها، مي تواند ما را راهنما و راهبر باشد.
در پايان سخنان آقاي آنادردي عنصري، عبدالقهار صوفي راد و امان محمد قزاقي اشعاري خود را قرائت كردند سپس مهماناني از قزاق ها گرگان لوح تقديري از يكي از دانشگاههاي جنوب غربي قزاقستان به عطانظر برزين به پاس همراهي و همكاري در شناخت شاغربت مدفون در جوار آرامگاه مختومقلي، اهداء كردند از جانب آنها چند قطعه موسيقي قزاقي هم اجرا شد. شاعر قاديرامان پور قطعه شعري قرائت كرد و پايان بخش اين نشست به اجراي موسيقي گروه غارا دألي گوگلنگ اختصاص داشت.

ارسال نظر
شرایط نظر*
همه‌ی نظرها نیاز به تایید مدیر سایت دارند
عنوان*
نشانه‌ی پيام*
       
پیام*
آدرس اینترنتی پست‌الکترونیکی تصویر واردکردن تصویر لبخند‌ها فلش Youtube _EXT_EXTGALLERY_ALTWMP کد منبع نقل قول

Bold Italic Underline Linethrough  چپ وسط راست  


برای دیدن محتوای در حال کار بر روی پيش‌نمايش کلیک کنید.
گزينه‌ها*
 
 
 
کد تایید*
{۰} + {۲} = ?  
نتیجه این عبارت را وارد کنید
حداکثر تعداد تلاش برای ارسال: 3 مرتبه